Patron‎ > ‎

Materiały na konkurs wiedzy o symbolach narodowych p.n. „Bo serce mam biało-czerwone”

Materiały na konkurs wiedzy o symbolach narodowych p.n.
 „Bo serce mam biało-czerwone”

Oficjalna nazwa państwa to Rzeczpospolita Polska. Kraj jest położony w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim, zajmuje powierzchnię 312 685 km².
Liczba ludność w Polsce wynosi ok. 38 milionów. Stolicą państwa jest Warszawa. 

Godło Polski

Biały orzeł w koronie na czerwonym tle - tak w skrócie można opisać godło Polski. Orzeł ma głowę zwróconą w prawą stronę, rozwinięte skrzydła, korona, dziób  i szpony są koloru złotego. Orzeł umieszczony jest na czerwonej tarczy.

Flaga Polski

Flaga Polski to prostokątna tkanina o proporcji boków 8:5 wykonana z dwóch poziomych, równoległych pasów tej samej szerokości, z których górny jest koloru białego, a dolny koloru czerwonego. Według ustawy biel zapisana w systemie RGB ma kolor   #E9E8E7  , natomiast czerwień   #D4213D  .

Dla wyrażenia treści symbolicznych określających suwerenność naszego państwa, posługujemy się w Rzeczypospolitej trzema znakami naczelnymi – herbem państwa, flagą państwową oraz hymnem państwowym. Dwa pierwsze, to znaki wizualne - herb oglądany jest w zbliżeniu, flaga na odległość, natomiast hymn – to znak dźwiękowy.

Herby, czyli ukształtowane według określonych reguł oznaki rodów, państw, miast itd. opisuje się stosując odpowiednią terminologię. Wyróżnia się dwie podstawowe części herbu: tarczę (jej powierzchnię nazywamy polem) oraz godło (znak w polu tarczy).
Dlatego współczesne polskie słowniki i encyklopedie identyfikując pojęcie godła państwowego z wyobrażeniem orła białego w czerwonym polu zawierają błąd merytoryczny, bowiem utożsamiają w ten sposób godło, czyli tylko części herbu, z samym herbem.
Niestety, ten sam błąd zawiera aktualna ustawa z dnia 9 lutego 1990 r. o zmianie przepisów
o godle, barwach i hymnie RP, którą wprowadzono na powrót wizerunek orła białego ze złotą koroną na głowie. Co więcej, także zapis art. 28 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w brzmieniu: „Godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu" – jest niepoprawny. 

Druga istotna uwaga dotyczy nazwy herbu Polski. Tylko heraldyka polska nazywa herby. Rycerskie (szlacheckie), to przykładowo - Jastrzębiec, Leliwa, Wieniawa, itd., a herb Polski, to - Orzeł Biały, Pod tą nazwą pisaną zawsze z użyciem wielkich liter, rozumiemy wyłącznie wizerunek orła białego ze złotą korona na głowie zwróconej w prawo, z rozwiniętymi skrzydłami, z dziobem i szponami złotymi, umieszczony w czerwonym polu tarczy.

 Geneza orła polskiego nie została dotąd wyjaśniona, dyskutowane jest również jego najstarsze występowanie w źródłach jako znaku Polaków, a także pierwsze, jeszcze przed heraldyczne, przedstawienia na monetach i pieczęciach.

W dobie heraldycznej, kiedy na zachodzie Europy różne godła poddawane odpowiedniej stylizacji przekształciły się ostatecznie w znaki herbowe, na ich wzór w 20. i 30. latach XIII wieku znak orła został przyjęty przez książąt piastowskich niemal wszystkich linii - śląskich, małopolskich, wielkopolskich i kujawskich, na końcu mazowieckich. Przyjęcie przez piastowskich książąt orła, jako godła osobistego i rodowego, choć w odmiennych barwach (czarny - na Dolnym Śląsku, złoty na Górnym Śląsku, biały w Wielkopolsce, Małopolsce i na Mazowszu), podtrzymywało świadomość pochodzenia ze wspólnego pnia. Przypominało także o jednolitym niegdyś obszarze dawnego władztwa pierwszych Piastów, za którego symboliczny znak identyfikujący to państwo uznano orła białego w złotej koronie w polu czerwonym.

Koronacja Przemysła II w 1295 r., w Gnieźnie, historycznym miejscu koronacyjnym królów polskich, i przyjęcie przez niego tytułu królewskiego, miało wymowę ogólnopolską - było restytucją Królestwa Polskiego. Na sporządzonej na koronację pieczęci Przemysł umieścił herb Orzeł Biały. Napis w otoku tej pieczęci zawiera niecodzienną treść: „sam Wszechmocny zwrócił zwycięskie znaki Polakom".

 To symboliczne przesłanie jest jednocześnie świadectwem świadomości wśród ówczesnych Polaków starożytności swego godła. Skoro zostało ono zwrócone, to istniało wcześniej. Mamy więc jedyne w swoim rodzaju źródło o niepodważalnym znaczeniu, potwierdzające dawność naszego znaku państwowego. Z kolei wizerunek Orła Białego z pieczęci królewskiej Przemysła II jest najstarszym wyobrażeniem już w pełni ukształtowanego tego herbu. Państwo polskie posiada zatem jeden z najstarszych w świecie herbów, który - poza krótkim epizodem PRL, kiedy Orła pozbawiono korony - nie został zmieniony przez przeszło 700 lat.

 Zmieniały się tylko kształty tarczy herbowej i samego Orła, podlegając zmiennym w czasie tendencjom artystycznym. Korona na głowie Orła tak, jak początkowo korona królów polskich, była pierwotnie otwarta. Zamknięcie kabłąkami i zwieńczenie jabłkiem z krzyżem uzyskała w czasach Jana Olbrachta i taką zdobiono odtąd tarczę herbową z Orłem. Natomiast na głowie Orła korona zamknięta, choć zaczęła się sporadycznie pojawiać za Zygmunta Augusta, na pieczęciach państwa - a więc w herbie oficjalnym - wystąpiła dopiero
za panowania Stanisława Augusta.

 Ostatni Jagiellonowie wprowadzili heraldyczny zwyczaj łączenia znaku Orła z osobistym monogramem królewskim wiązanym na piersiach Orła. Np. Zygmunt Stary zdobił Orła złotą literą „S" od łacińskiego brzmienia swego imienia Sigismundus; dziś ten znak jest godłem Senatu Rzeczypospolitej, Przedstawienia Orła z monogramem królewskim nigdy jednak nie trafiły do oficjalnego herbu państwa. Królowie elekcyjni zamienili ten zwyczaj na kładzenie na piersi Orła tarczy ze swoim herbem rodzinnym.

 Po zawiązaniu unii polsko-litewskiej Orzeł Biały zawsze był herbem Korony, jak potocznie nazywano Polskę, odpowiednikiem Pogoni Wielkiego Księstwa Litewskiego, herbu przedstawiającego w polu czerwonym białego rycerza z wzniesionym mieczem na białym koniu. Z kolei przemienne wyobrażenie obu herbów na tarczy czteropolowej, było herbem symbolizującym oba równorzędne człony Rzeczypospolitej. Herb ten występował do końca istnienia państwa polskiego. W dobie królów elekcyjnych do herbu czteropolowego dodawano tarczę środkową z herbem panującego. Tylko Wazowie zwielokrotnili herb
do dziewięciu pól, poprzez nałożenie na tarczę z Orłami i Pogonią tarcz z herbami szwedzkimi i z rodowym, wazowskim Snopkiem w środku.

 Wraz z upadkiem państwa polskiego w 1795 r. Orzeł Biały stracił samodzielny byt.
Powrócił na krótko do dwupolowego herbu państwowego Księstwa Warszawskiego, zajmując w nim miejsce obok herbu saskiego. W Królestwie Polskim pod berłem carów rosyjskich Orzeł Biały przedstawiany był na piersiach czarnego, dwugłowego orła rosyjskiego, skąd
po upadku Powstania Listopadowego przeniesiono go na jego prawe skrzydło.
Przetrwał tam do upadku Rosji carskiej.

 Z części Polski przyznanej Prusom utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie, którego herbem był czarny orzeł pruski z Orłem Białym na piersi. I to wyobrażenie przetrwało do upadku monarchii pruskiej.

 Po wybuchu Powstania Listopadowego odrzucono urzędowy herb Królestwa z orłem rosyjskim, a Rząd Narodowy wprowadził nowy herb przedstawiający na tarczy dwudzielnej Orła Białego z Pogonią litewską, na znak powstania w celu odzyskania całej Polski,
w dawnych granicach Rzeczypospolitej. Krótkotrwałe powstanie krakowskie z 1846 r. przyniosło nową odmianę herbu polskiego. Był nim sam Orzeł Biały trzymający w szponach wieniec dębowy i laurowy. W kolejnym powstaniu - wielkopolskim (1848 r.), Komitet Narodowy Centralny stojący na jego czele w nawiązaniu do herbu z 1831 r., wprowadził ponownie tarczę dwudzielna, z Orłem i Pogonią, ale tę przedstawiono w polu błękitnym. Ostatnią wersję polskiego herbu państwowego przed odzyskaniem niepodległości, ustanowiono w Powstaniu Styczniowym. Rząd Narodowy w 1863 r. przepisał herb, który pod koroną jagiellońską, symbolem jednej, wspólnej Rzeczpospolitej, przedstawiał trzy znaki dobrowolnie złączonych ludów: Orła Polaków, Pogoń Litwinów i św. Michała Archanioła Rusinów. Wszystkie godła winny były być przedstawiane zgodnie z ich tradycją heraldyczną w polach czerwonych, upowszechnił się jednak wzór z barwami pól czerwonym, błękitnym
i białym. Po odzyskaniu niepodległości Sejm Ustawodawczy przywrócił w 1919 r. jako herb państwowy Orła Białego. W nawiązaniu do ostatniego okresu państwowości polskiej, Orłowi nadano stylizację z czasów króla Stanisława Augusta (z symbolem suwerenności - koroną zamkniętą zwieńczoną krzyżem). W 1927 r. rozporządzenie Prezydenta RP zmieniło jego stylizację, z zamianą korony na otwartą. Ten wizerunek przetrwał na obczyźnie do 1956 r.,
w którym dekretem Prezydenta RP na uchodźstwie koronę ponownie zamknięto. W PRL zachowano wizerunek Orła z roku 1927 r., pozbawiając go ze względów ideologicznych korony. Jej przywrócenie w kształcie z roku 1927 r. nastąpiło wraz z przywróceniem Rzeczpospolitej Polskiej.

Oficjalny wzór obecnego herbu Orzeł Biały pochodzi z 1990 r. 

Flaga państwowa to znak złożony z barw narodowych - dwa równoległe pasy równej długości, górny biały od herbowego Orła, dolny czerwony od barwy pola jego tarczy.
Pojęcie flagi polskiej występuje dopiero od przełomu XIX/XX w. W dawnej Rzeczpospolitej używano chorągwi państwowej heraldycznej, czyli czerwonej z wizerunkiem Orła Białego, Barwy biało-czerwone pojawiały się sporadycznie, jako znak nieoficjalny, w II połowie XVIII w. oraz w czasach Księstwa Warszawskiego z tym, że upinane były w kolistą kokardę, noszoną jako znak w Wojsku Polskim na nakryciach głowy. Oficjalnie taką kokardę biało-czerwoną utworzoną od bieli Orła i Pogoni litewskiej oraz czerwieni ich pól, wprowadził jako barwy narodowe Sejm powstańczy w 1831 r. Państwo polskie ma zatem jedne
z najstarszych w świecie zdefiniowane barwy narodowe. Flagę biało-czerwoną oraz drugą,
 z herbem państwowym na białym pasie, przeznaczoną wyłącznie dla przedstawicielstw dyplomatycznych państwa i jako handlową banderę morską, wprowadził Sejm Ustawodawczy w 1919 r. Także i dziś używane są w Rzeczpospolitej Polskiej te dwie flagi państwowe,
ale ustawa ściśle definiuje podmioty uprawnione do używania flagi z herbem. Nie jest ona dopuszczona do użytku prywatnego.

Hymn państwowy Mazurek Dąbrowskiego to najmłodszy z naszych znaków. Jego melodia uznawana jest przez muzykologów za anonimową, natomiast słowa napisał Józef Wybicki
w 1797 r. w Reggio Emilia we Włoszech, dla żołnierzy Legionów Polskich formowanych przez gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Pierwotnie nosił nazwę „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech", a słowa pierwszej zwrotki brzmiały „Jeszcze Polska nie umarła, kiedy my żyjemy. Co nam obca moc wydarła, szablą odbijemy." Od czasów Powstania Listopadowego „Pieśń Legionów" uznawano za pieśń narodową, a od odzyskania niepodległości w 1918 r., wykonywano ją jako hymn polski. W takim charakterze Mazurka Dąbrowskiego grano
od początku w odrodzonym Wojsku Polskim. Unormowano to dwoma rozkazami Ministra Spraw Wojskowych z marca i listopada 1921 r. – „Oddawanie honorów przy odgrywaniu Mazurka Dąbrowskiego i hymnów państw sprzymierzonych” i „Wykonywanie Hymnu Narodowego podczas uroczystości wojskowych”. Dopiero w 1926 r. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wydało okólnik do kuratoriów okręgów szkolnych podając tekst i nuty hymnu, z kolei Minister Spraw Wewnętrznych wysłał w 1927 r. okólnik do wojewodów z obowiązującym brzmieniem jednej zwrotki i refrenu tekstu ustalonego przez komisję MWRiOP, na koniec Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ustalił okólnikiem do kuratoriów z tego samego roku akompaniament fortepianowy oraz podkład harmoniczny hymnu. Do konstytucji wpisano Mazurek Dąbrowskiego jako hymn dopiero
w PRL w 1976 r., stąd zapis o nim pojawił się w ustawie z 1980 r. o godle, barwach i hymnie PRL, Na mocy Małej Konstytucji z 1992 r. utrzymany został zapis o Mazurku Dąbrowskiego jako o hymnie Rzeczypospolitej Polskiej, a potwierdziła to Konstytucja RP z 1997 r.

 

 

 

Tekst Hymnu Państwowego     Słowa: Józef Wybicki, 1797 r. Autor melodii nieznany.

 

„Mazurek Dąbrowskiego” 

JESZCZE POLSKA NIE ZGINĘŁA,
KIEDY MY ŻYJEMY,
CO NAM OBCA PRZEMOC WZIĘŁA,
SZABLĄ ODBIERZEMY.

MARSZ ,MARSZ, DĄBROWSKI
Z ZIEMI WŁOSKIEJ DO POLSKI!
ZA TWOIM PRZEWODEM
ZŁĄCZYM SIĘ Z NARODEM.

PRZEJDZIEM WISŁĘ, PRZEJDZIEM WARTĘ,
BĘDZIEM POLAKAMI,
DAŁ NAM PRZYKŁAD BONAPARTE,
JAK ZWYCIĘŻAĆ MAMY.

MARSZ, MARSZ, DĄBROWSKI…

JAK CZARNIECKI DO POZNANIA
PO SZWEDZKIM ZABORZE
DLA OJCZYZNY RATOWANIA
WRÓCIM SIĘ PRZEZ MORZE.

MARSZ, MARSZ, DĄBROWSKI…

JUŻ TAM OJCIEC DO SWEJ BASI
MÓWI ZAPŁAKANY:
SŁUCHAJ JENO, PONO NASI
BIJĄ W TARABANY.

MARSZ, MARSZ, DĄBROWSKI…  

Polski Hymn Narodowy zał. do Ustawy o godle, barwach i hymnie  z dnia 31 stycznia 1980 r.

Chcemy być szanowani - szanujmy swoje symbole 

Symbole narodowe stanowią o tożsamości państwa, narodu oraz obywateli.
Są wyrazem czci, szacunku i wartości narodowych, ich dzieje to także część historii
państwa. Są również wyrazem patriotyzmu i oddania sprawie najwyższej, jaką jest Ojczyzna.

Zawarte poniżej wskazówki, dotyczące używania i zachowania obywateli naszego państwa wobec symboli narodowych, wywodzą się z wielowiekowej tradycji polskiej oraz dobrych wzorców pielęgnowanych w innych krajach. W powszechnym poczuciu Polacy są patriotami, ale nie manifestują tego ani na co dzień, ani od święta, w takim stopniu, jak miało to miejsce w czasach II Rzeczypospolitej, ani jak to jest obecnie praktykowane w innych krajach.

W Polsce po II wojnie światowej przez wiele lat symbole państwowe były zawłaszczane przez państwo. Obywatele nie mieli prawa do ich swobodnego używania. Praktyka ta zmieniła się po wyborach w czerwcu 1989 r. Dopiero jednak w kwietniu 2004 r., w wyniku nowelizacji ustawy o godle, zwrócono narodowi prawo do używania symboli państwowych.

Godło, flaga i hymn są symbolami naszego państwa, do których należy odnosić się z należną czcią i szacunkiem. W Polsce nasze symbole państwowe mają pierwszeństwo przed każdym innym znakiem, np. znakami stowarzyszeń, miast, organizacji krajowych
i międzynarodowych. Miejscem pierwszym (uprzywilejowanym) jest zawsze prawa strona osoby stojącej tyłem do budynku lub na prawo od godła, patrząc od strony godła (tj. kierunek, w którym patrzy orzeł). Jest to zasada heraldyczna, przeniesiona do protokołu flagowego, zgodnie z którą prawą stronę tarczy herbowej określa się z pozycji trzymającego ją niegdyś rycerza.

Tradycyjnie godło i flaga pełnią rolę szczególnych znaków informacyjnych: umieszczone
na lub wewnątrz budynku komunikują, że znajduje się w nim urząd administracji publicznej. Umieszczone w większej liczbie stają się dekoracją akcentującą wydarzenie państwowe
lub narodowe. Otaczanie symboli RP czcią i szacunkiem jest prawem i obowiązkiem każdego
z nas, dlatego powinniśmy reagować na wszelkie przejawy braku czci i szacunku oraz zgłaszać to odpowiednim organom (np. straży miejskiej, policji).

 

Symbole i my

Wywieszajmy flagi, aby uczcić ważne uroczystości, rocznice i święta państwowe.
Flagi możemy wywieszać również wówczas, kiedy chcemy uczcić ważne wydarzenia naszego życia prywatnego. Tak robi się w wielu krajach. Flaga z godłem nie powinna być używana przez obywateli, ponieważ jest zastrzeżona wyłącznie dla grupy podmiotów określonych
w ustawie (placówki dyplomatyczne, lotniska, samoloty cywilne podczas lotów za granicą, kapitanaty portów, na statkach morskich).

Flaga, którą wywieszamy powinna być czysta, wyprasowana. Wywieszona flaga powinna być przymocowana w taki sposób, aby nie uległa zerwaniu, np. przywiązana lub przymocowana pinezką do drzewca. Flaga powinna być tak umieszczana, aby nie dotykała podłoża, podłogi lub nie była zamoczona w wodzie. Jeżeli flaga zaplącze się dookoła drzewca, trzeba ją rozplątać. Zaplątana flaga nie jest ozdobą. Jeżeli flaga jest wstanie nie nadającym się już
do użytku, powinna być zniszczona w sposób godny, najlepiej przez spalenie lub pocięcie
w taki sposób, aby rozdzielić barwy. Flaga z papieru używana podczas różnego rodzaju uroczystości, nie powinna być porzucona, wyrzuca na śmietnik, ale zniszczona w sposób godny.

 Podczas ceremonii podnoszenia albo opuszczania flagi, lub gdy flaga jest niesiona podczas pochodu, przemarszu, przeglądu, wszystkie osoby, z wyjątkiem tych, które są w mundurach, powinny być zwrócone twarzą do flagi i przyjąć postawę wyprostowaną. Nie wywiesza się godła ani flagi, jeżeli są one brudne, podarte, spłowiałe lub pomazane.

 Flagi opuszczamy do połowy masztu tylko w szczególnych, określonych sytuacjach (żałoba). Drzewce lub maszt flagi przeznaczone są tylko do tego celu, nie umieszcza się na nich żadnych dekoracji ani znaków reklamowych. Na godle ani fladze nie należy umieszczać jakichkolwiek napisów, rysunków, znaków, liter, obrazków.

Pamiętajmy, że flaga lub barwy wywieszane „do góry nogami" nie symbolizują już państwa polskiego. Trzeba zwracać uwagę na właściwą kolejność barw, jeżeli umieszczane są pionowo, kolor biały powinien znajdować się po lewej stronie płaszczyzny oglądanej
z przodu. Osoby z umieszczonym na ubraniu wizerunkiem godła lub flagi powinny o tym pamiętać i zachowywać się godnie.

Artystyczne przetworzenia wizerunków flagi lub godła nie mogą ich ośmieszać.

 Symboli państwowych nie umieszcza się na chusteczkach, serwetkach lub innych przedmiotach przeznaczonych do okresowego użycia i następnie wyrzucanych.

Niedopuszczalne jest niszczenie lub uszkadzanie godła albo flagi ani niegodne zachowanie przy symbolach.

Podczas wykonywania lub odtwarzania hymnu państwowego obowiązuje zachowanie powagi i spokoju oraz zdjęcie nakrycia głowy (mężczyźni). 

Nie należy nadużywać symboli państwowych podczas akcji protestacyjnych organizowanych przez grupy zawodowe lub społeczne, jeżeli nie jest to związane z walką o dobro całego narodu. 

Symbole państwowe innych państw należy traktować z takim samym szacunkiem, jakiego oczekujemy od innych w stosunku do polskich symboli państwowych.

 

  …………………………………………………………………………………………………

Opracowanie na podstawie publikacji Najwyższej Izby Kontroli Informacja o wynikach kontroli używania symboli państwowych przez organy administracji publicznej, Warszawa, kwiecień 2005 r. , stron internetowych  http://godlo.pl/ , http://spstraszow.szkolnastrona.pl/index.php?p=m&idg=zt,37,331

oraz Ustawy  z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczpospolitej Polskiej…

Książki dostępne w bibliotece szkolnej:
„Pieśń nadziei i zwycięstwa” -  Dioniza Wawrzykowska-Wierciochowa 
„O naszym Hymnie Narodowym” -  Jan Stanisław Kopczewski

 

Comments