Programy‎ > ‎

Sprawny Dolnoślązaczek

Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 
Szkolny Związek Sportowy „ Dolny Śląsk „ we Wrocławiu 
Kuratorium Oświaty we Wrocławiu

  

Ryszard Jezierski, Adam Szymczak

  

P R Z E W O D N I K

 

DLA

 

NAUCZYCIELI  EDUKACJI  WCZESNOSZKOLNEJ

i WSPÓŁPRACUJĄCYCH

NAUCZYCIELI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO

 

REALIZUJĄCYCH  PROGRAM

 

SPRAWNY  DOLNOŚLĄZACZEK

 

  

Wrocław  2010

 

Wprowadzenie

 

Myślą przewodnią PROGRAMU SPRAWNY DOLNOŚLĄZACZEK  jest zachęcenie nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej do realizacji zajęć wychowania fizycznego w możliwie jak najatrakcyjniejszej formule.

 

Od  najmłodszych lat szkolnych, zajęcia ruchowe powinny przyciągać młodzież do „sportu” (sportowania się), potęgować motywację do permanentnej aktywności fizycznej, poprawiać samopoczucie i samozadowolenie z „namacalnych” (konkretnych – m.in. zdobycie odznaki sprawnościowej) osiągnięć.

 

Proponowany program  ma być atrakcyjną dla uczniów klas I – III  metodą poznawania nowych form ruchowych („sportów”) oraz samousprawniania się.

 

Bardzo ważnym elementem programu jest również zintegrowanie zajęć ruchowych z innymi zadaniami edukacyjnymi zapisanymi w nowej podstawie programowej.

 

 

1Wybrane zapisy z podstawy programowej – wychowanie fizyczne

 

Cele kształcenia w edukacji wczesnoszkolnej – wg zapisu podstawy programowej:

 

Celem edukacji wczesnoszkolnej jest wspomaganie dziecka w rozwoju intelektualnym, emocjonalnym, etycznym, fizycznym i estetycznym. Ważne jest również takie wychowanie, aby dziecko w miarę swoich możliwości było przygotowane do życia w zgodzie z samym sobą, ludźmi i przyrodą.

 

W podstawie programowej zapisane zostały treści nauczania i umiejętności jakie powinien opanować uczeń kończący I etap edukacji wczesnoszkolnej w zakresie:

1)  sprawności fizycznej: - marszobiegi trwające co najmniej 15 minut; - wykonanie próby siły mięsni brzucha oraz gibkości kręgosłupa,

 

2) treningu zdrowotnego: - przyjmowanie prawidłowych pozycji do ćwiczeń i wykonanie przewrotu w przód; wykonywanie skoków jednonóż, obunóż, przez przeszkody, przez skakankę; wykonywanie ćwiczeń równoważnych z przyborami i na przyrządzie,

 

3) sportów całego życia i wypoczynku: - umiejętności   związane z piłką: rzuty, chwyty, kozłowanie, odbijanie, prowadzenie piłki; udział w grach, zabawach, grach terenowych, zawodach sportowych, respektowanie reguł gry i przepisów sędziowania; właściwe zachowanie się w sytuacjach zwycięstwa i porażki,

 

4) bezpieczeństwa i higieny osobistej - stosowanie koniecznych dla zdrowia zabiegów higienicznych; dbałość o czystość odzieży; przestrzeganie zasad bezpieczeństwa w trakcie zajęć ruchowych; wybieranie bezpiecznego miejsca do zabaw i gier; wiedzieć do kogo zwrócić się o pomoc w sytuacjach zagrożenia życia.

W uwagach o realizacji zadań szkoły na I etapie edukacyjnym, w punkcie dotyczącym wychowania fizycznego: Zaleca się, aby zajęcia z dziećmi prowadzone były na boisku, w ogrodzie, w sali gimnastycznej itp. Czas przeznaczony na ten zakres kształcenia ma być przeznaczony na rozwijanie sprawności fizycznej i ruchowej uczniów 

 

 

2. Ruch to zdrowie

 

                        Ruch jest w stanie zastąpić prawie każdy lek,

                   ale wszystkie leki razem wzięte nie zastąpią ruchu

                                                       

                                                                                    Wojciech Oczko

 

Ruch jest biologiczna potrzebą człowieka, jest elementarną podstawą zdrowia fizycznego i psychicznego. W swoim rozwoju ontogenetycznym człowiek został „stworzony” do ruchu i bez ruchu nie może prawidłowo egzystować. Brak lub niedostatek ruchu powoduje choroby somatyczne i zaburzenia psychiczne, a także szybsze starzenie się.

 

Jednym z podstawowych czynników kształtujących psychomotorkę i zdrowie dziecka jest ruch. Bodźce ruchowe są najlepszym regulatorem wszelkich funkcji ustrojowych.  

 

W okresie rozwoju i wzrastania organizmu brak lub niedostatek ruchu powoduje powstawanie wad postawy, a także zaburzeń w rozwoju fizycznym i psychicznym.

 

Nieodzowność ruchu dla wszechstronnego i prawidłowego rozwoju organizmu wskazuje na konieczność zapewnienia dzieciom odpowiedniej dawki wysiłku fizycznego. Ogólna zasada jest taka, że dzienna dawka ruchu powinna być tym większa im młodsze jest dziecko.

 

                                Na to, aby być zdrowym trzeba nauczyć się

                                      mądrze żyć

                                                                                     Rene Dubom

 

Zdrowie ma wiele aspektów, a wszystkie stanowią rezultat złożonych zależności między fizycznymi, psychicznymi i społecznymi aspektami natury ludzkiej – stąd określenia: zdrowie fizyczne, psychiczne i społeczne.

 

Zdrowie jest:

wartością, dzięki której jednostka lub grupa może realizować swoje aspiracje  i funkcjonować w środowisku,

- zasobem (bogactwem) gwarantującym rozwój społeczny i ekonomiczny,

środkiem do osiągania lepszej jakości życia

 

Zdrowie należy:

- chronić (profilaktyka);

- doskonalić (promocja);

- przywracać (leczyć, rehabilitować)

 

Budowanie fundamentów zdrowia odbywa się przez właściwą edukację od najmłodszych lat – w rodzinie, w szkole, w środowisku społecznym – bazującą  na powszechnej aktywności  fizycznej.

 

  • Ilustracją zdrowotnych wartości ruchu jest załączony rysunek, obrazujący jak ogromne znaczenie ma ruch dla prawidłowego funkcjonowania poszczególnych układów i narządów.

 

 

 

 

 

3. Psychomotoryka

 

         Kształtowanie osobowości – które jest celem kształcenia –

         zakłada kształcenie integralne, obejmujące ciało, umysł,

         wrażliwość i charakter                                                                                                                                         Maurice Debesse

 

Do szkoły chodzi nie głowa dziecka,

                                               ale ono całe

                                                                           Marcin Kasprzak

 

Człowiek stanowi psychofizyczną jedność – życie cielesne przebiega równolegle z życiem psychicznym. Każdemu zjawisku fizycznemu odpowiada jakieś zjawisko psychiczne. Można powiedzieć, że psychika bez ciała nie istnieje, dlatego też w praktyce wychowania fizycznego uzasadnione jest używanie określenia psychomotoryka czy też ćwiczenia psychomotoryczne.

 

Zgodnie z holistyczną koncepcją rozwoju człowieka należy w kształceniu zwracać uwagę na ścisły związek sfery intelektualnej (umysłowej), psychicznej (emocjonalno-wolicjonalnej) i fizycznej (cielesnej).

 

Aby sprawnie funkcjonować w określonej sytuacji (w tym wypadku w zakresie dbałości o zdrowie i psychofizyczną sprawność) trzeba mieć pewną wiedzę na ten temat (wiedzieć), posiadać określone umiejętności (umieć) i wykazywać właściwą postawę do tej działalności (chcieć).                                        

 

W toku zajęć ruchowych dziecko ma niepowtarzalną okazję:

 

poznania i rozumienia siebie – budowy i funkcji poszczególnych części ciała, sprawności własnego ciała i możliwości wykonania wielu czynności oraz ich doskonalenia przez ćwiczenie (trening),

 

- poznania  i rozumienia siebie na tle innych (ja – ty – oni)  – poznanie swojego miejsca w grupie, swoich zadań i obowiązków wobec innych, zrozumienia jakie efekty przynosi wspólny wysiłek w dążeniu do osiągnięcia celu (np. w zabawach i grach),

 

- ja – otaczające mnie środowisko przyrodnicze i kulturowe , poznanie przyborów i przyrządów do ćwiczeń (masa, grawitacja, sprężystość, amortyzacja itp.) oraz wykorzystanie ich w zabawach i grach; - poznanie swojej przynależności do środowiska oraz zrozumienie i akceptacja swojego miejsca i zadań w środowisku przyrodniczym i społecznym (zajęcia „na wolnym powietrzu”, zabawy i gry terenowe, wycieczki, zielone i białe szkoły).

 

 

4. Radosny ruch – bawi, uczy i wychowuje

 

4.1. Zajęcia wychowania fizycznego nie mogą być nudne

 

Dzieci i młodzież uczestniczą w zajęciach wychowania fizycznego głównie z pobudek emocjonalnych, z chęci fizycznego i psychicznego wyżycia się. Najłatwiej i najprościej o tego rodzaju emocje jest w czasie zabaw i gier, jednakże samo bieganie za piłką nie wspomoże młodych organizmów w ich prawidłowym rozwoju, nie wzmocni m.in. mięśni posturalnych. Należy stosować takie środki, formy i metody, które będą zachęcać (a nie zmuszać) do aktywności ruchowej i wspomagać prawidłowy rozwój psychomotoryczny. Tak organizować zajęcia, aby dzieciom i młodzieży „chciało się chcieć”.

 

4.2. Przez zabawę do sportu – przez sport do zabawy

 

Zabawa jako sfera ludzkiej aktywności stanowi autoekspresję indywidualnych cech osobniczych. W zabawie poszukuje się przyjemności bądź korzyści i unikania skutków negatywnych ( bólu, nieprzyjemnych uczuć, kary itp.)

 

Zabawy i gry odbywają się według określonych reguł, z tym, że reguły (zasady) w grze są jawne (wyraźnie określone), w zabawie natomiast mogą być ukryte i umownie zmienne. Z wiekiem następuje ewolucja znacznej części zabaw w gry. Początkowo dziecko nastawione jest na samą czynność (zabawy dla zabawy), a nie na cel. Z czasem ewolucja zabawy polega głównie na stopniowym wzroście znaczenia wyniku. Wynik zaczyna stawać się celem.

 

Przykładowo: małe dziecko bawi się piłką – podrzuca, chwyta, odbija od podłoża czy ściany, rzuca do celu lub do kogoś. Z czasem, starsze dziecko zaczyna liczyć punkty ile razy celnie trafiło np. w innego uczestnika zabawy („zbijany”, „dwa ognie”) czy też do celu – do bramki (piłka ręczna, piłka nożna), do kosza (koszykówka) lub skupia się na coraz bardziej precyzyjnym odbiciu piłki (siatkówka, badminton, tenis).

 

W metodyce nauczania gier sportowych stosuje się całą gamę ćwiczeń pomocniczych (przygotowawczych) i tzw. gier uproszczonych czy „szkolnych”. Przykładowo: „gra do pięciu (lub więcej) podań”; „piłka do kapitana”; „piłka za linię”, „żywy kosz”, „gra na małe boiska”, „gra na małe bramki”, „gra uproszczona”. Wszystko to są zabawowe formy „dorosłych” gier, które mają przygotować uczestników do uprawiania wybranej (ulubionej) gry w czasie wolnym, a uzdolnionych ruchowo (utalentowanych) zachęcić do bardziej profesjonalnego uprawiania określonej gry sportowej.

 

Podobnie jest z innymi dziedzinami. Na przykład ucząc dzieci pływać stosuje się cały repertuar ćwiczeń oswajających z wodą, zabaw w wodzie, aby stopniowo przejść do nauczania pływania określonymi stylami. Tak samo postępuje się w nauczaniu innych „sportów”.

 

Utalentowani ruchowo mogą w miarę postępów uprawiać daną dyscyplinę wyczynowo, zaś inni rekreacyjnie (zabawowo), jako sposób na aktywne spędzanie czasu wolnego oraz jako sposób na zdrowy styl życia.

 

4.3. Czym skorupka za młodu nasiąknie…

 

W okresie wczesnoszkolnym dzieci są szczególnie chłonne na zdobywanie nowych wiadomości i umiejętności, w tym także z zakresu wychowania fizycznego i sportu. Jest to tak zwany „złoty wiek szkolny” , kiedy dzieci z dużą łatwością przyswajają sobie nowe umiejętności ruchowe i rozwijają sprawność fizyczną. Jest to też „złoty wiek” jeśli idzie o kształtowanie odpowiednich nawyków i postaw, a w tym, warty kształtowania od najmłodszych lat, nawyk zdrowego stylu życia.

 

Najczęściej w wieku 6/7 – 10 lat objawiają się „talenty sportowe”, a wrodzona (biologiczna) chęć do ruchu sprzyja wdrażaniu do treningu, do podejmowania bardziej systematycznego wysiłku, aby osiągnąć zamierzony cel.

 

Nie ma dzieci niezdolnych do sportu, to tylko kwestia pokierowania dziecka do odpowiedniego rodzaju aktywności ruchowej. Każde dziecko może znaleźć swój rodzaj „sportu” – na miarę swoich zainteresowań i możliwości psychofizycznych.

 

W podstawie programowej, w rozdziale:  Zalecane warunki i sposoby realizacji, w punkcie 17 umieszczono zapis: Każde dziecko jest uzdolnione. Nauczyciel ma odkryć te uzdolnienia i je rozwijać. W trosce o to, aby dzieci odczuwały satysfakcję z działalności twórczej, trzeba stwarzać im warunki do prezentowania swoich osiągnięć, np. muzycznych, wokalnych, recytatorskich, tanecznych, sportowych, konstrukcyjnych.

 

4.4. Współzawodnictwo  - zdrowa rywalizacja

 

Potrzeba rywalizacji i osiągania sukcesów cechuje niemal każdego człowieka, a szczególnie wyraźnie objawia się to u dzieci i młodzieży. Zaspokojenie tej potrzeby poprzez umiejętny dobór odpowiednich środków, metod i form nauczania, to swoiste koło zamachowe zachęcające do aktywnego udziału w zajęciach ruchowych.

 

Zdrowa rywalizacja powinna przebiegać zgodnie z przyjętymi regułami z pełnym zrozumieniem, że raz się wygrywa, a raz przegrywa. Podobnie jak na boisku sportowym czy sali gimnastycznej, tak i w życiu należy umieć cieszyć się ze zwycięstwa, ale umieć też pogodzić się z porażką.

 

Z wychowawczego punktu widzenia, należy dążyć do stwarzania takich sytuacji dydaktycznych, aby jednostka jak najczęściej pracowała na rzecz zespołu i osiągała satysfakcję ze zwycięstwa zespołowego. Faworyzować pracę (rywalizację) zespołową – „TEAM WORK” , a temperować wybujały indywidualizm.

 

W praktyce, jedną ze sprawdzonych i polecanych metod „zdrowej rywalizacji” na zajęciach ruchowych z dziećmi i młodzieżą jest formuła: Czy potrafisz?

 

Czy potrafisz – wykonać to (ćwiczenie, określone zadanie)  lepiej, dokładniej, szybciej itd., aniżeli inni (kolega, koleżanka, partner, współćwiczący itd.)

 

Warto jak najczęściej stawiać pytanie: Czy potrafisz? wykonać to lepiej dzisiaj, aniżeli dawniej; czy potrafisz – po odpowiednim treningu – zrobić to lepiej za tydzień, miesiąc itd. Jednym słowem Czy potrafisz rywalizować sam z sobą, aby stawać się coraz lepszym – sprawniejszym, umiejącym i wiedzącym więcej jeśli idzie o zdrowie, „sport”, rekreację, turystykę i pożyteczne (dla zdrowia fizycznego i psychicznego) spędzanie czasu wolnego.

 

 

5. Treści programu „ Sprawny Dolnoślązaczek”

 

5. 1. Zdobywamy odznaki sprawności, a nie kolekcjonujemy

 

Coraz powszechniejsze hobby zbierania i kolekcjonowania nie tylko odznak sportowych, ale także wielu innych gadżetów – szalików, koszulek itp. obserwuje się nie  tylko wśród dzieci i młodzieży. Jest to efekt nasilającej się działalności marketingowej zarówno klubów sportowych, jak i też mas-mediów i różnej maści reklamodawców.

 

Ideą programu Sprawny Dolnoślązaczek jest propagowanie aktywnej postawy zdobywania, a nie kolekcjonowania odznak sportowych. Dzieci bardzo lubią konkret, jasny cel podejmowania wysiłku, z którego mogą mieć konkretną korzyść – w tym wypadku zdobytą odznakę sprawnościową. Na tym bazuje harcerstwo mające w swoim programie ideę zdobywania określonych sprawności, a tym samym odznak, z dumą naszywanych na rękawach harcerskich mundurów.

 

Charakter współczesnej cywilizacji prowadzi do ogólnego rozleniwienia ruchowego, do niechęci do podejmowania wysiłku. Stąd też narastający odsetek młodzieży z wadami postawy i alarmujące sygnały dotyczące otyłości.

 

Sport (zdobywanie odznak sportowych) może i powinien być wspaniałą szkołą kształtowania ciała i siły woli, sztuką czynnego życia młodych ludzi. Od najmłodszych lat warto uczyć, że można pokochać wysiłek, że z satysfakcją można się zmęczyć na nartach, na basenie, w czasie jazdy na rowerze, biegu w terenie, podczas wędrówki czy w czasie zabaw i gier sportowych i do tego mieć to udokumentowane w postaci zdobytej odznaki.

 

5.2.  Zasady zdobywania odznak Sprawny Dolnoślązaczek i zestaw dyscyplin

 

Program przeznaczony dla uczennic i uczniów klas I - III obejmuje sześć zasadniczych bloków - dziedzin (dyscyplin sportowych) z możliwością poszerzania o pokrewne dziedziny np. gimnastyk – tancerz, czy też saneczkarz – narciarz – łyżwiarz. W każdym bloku uczeń ma szansę opanowania określonych umiejętności i wiadomości, za które nagradzany jest odpowiednią odznaką.

 

Poszczególne bloki (dyscypliny) przedstawione są w układzie czasowym zgodnym z  rokiem szkolnym i dostosowane do np. warunków atmosferycznych, co w niczym nie ogranicza inwencji nauczycieli w realizacji programu według własnej koncepcji związanej z możliwościami danej placówki oświatowej.

 

Proponowane dyscypliny

 

Rowerzysta - Turysta  (wrzesień- październik)

- umiejętność jazdy na rowerze;  znajomość zasad bezpiecznego poruszania się na rowerze;  znajomość przepisów i znaków drogowych – w podstawowym zakresie;

- udział w wycieczkach turystycznych w obrębie miasta i okolicy oraz udział w programowych  wycieczkach turystycznych; bezpieczeństwo na trasach turystycznych.

 

Gimnastyk – Tancerz (listopad – grudzień)

- nabycie podstawowych umiejętności zgodnie z założeniami podstawy programowej; „trzymaj się prosto” – ćwiczenia korekcyjne i wiedza o prawidłowej postawie ciała; zapoznanie się z podstawowymi przyborami i przyrządami gimnastycznymi;

- opanowanie prostych form tanecznych – tańców ludowych, „turniejowych” lub

młodzieżowych oraz elementów rytmiki.

 

Saneczkarz – Narciarz – Łyżwiarz  - (styczeń – luty)

- jazda na sankach z górki i po płaskim, zabawy ze współćwiczącymi;

- podstawowe umiejętności jazdy na nartach, łyżwach; udział w imprezach na śniegu i lodzie;

- wiedza z zakresu bezpieczeństwa zajęć na śniegu i lodzie oraz zasadach hartowania się.

 

Piłkarz – Nożny/ Ręczny/ Koszykarz/ Siatkarz (marzec – kwiecień)

- opanowanie podstawowych umiejętności gry w piłkę nożną, ręczną, koszykówkę, siatkówkę; udział w grach i zabawach przygotowujących do „gry właściwej” oraz rozwijanie umiejętności współdziałania w zespole; podstawowe wiadomości z zakresu przepisów sędziowania i organizacji zabaw i gier sportowych.

- w ramach tej odznaki mieszczą się także takie sprawności jak: tenisista – ziemny i stołowy oraz badmintonista.

 

Lekkoatleta (maj – czerwiec)

- nabycie umiejętności związanych z biegami, skokami i rzutami spójnych z

z podstawą programową wf dla klas I – III; udział w szkolnych zawodach lekkoatletycznych; zasady bezpieczeństwa na stadionach i w terenie.

 

Pływak – Wodniak (czerwiec + miesiące wakacyjne)

- podstawy nauki pływania; udział w szkolnych zawodach pływackich;

- w miarę możliwości zapoznanie z kajakami, żaglówkami, z windsurfingiem;

- zasady bezpieczeństwa w wodzie i nad wodą; higiena kąpieli na pływalniach krytych i otwartych; ekologia – racjonalne gospodarowanie wodą.

 

5.3. Szczegółowy opis prób dla uczniów klas I, II, III

 

Uwaga wstępna: Zestaw ćwiczeń do wykonania na określoną odznakę należy traktować jako bazowy zasób, jednakże nie stanowi on nienaruszalnego kanonu. Poza „suchym” zapisem należy brać pod uwagę indywidualne predyspozycje i możliwości każdego ucznia (np. budowę ciała), a także jego wysiłek i postępy w dochodzeniu do celu. W jednostkowych przypadkach nauczyciel (lub współćwiczący) może pomóc uczniowi wykonać jakiś element ćwiczenia. Głównym przesłaniem programu Sprawny Dolnoślązaczekjest mobilizacja uczniów do aktywności fizycznej, a odznaki są jedynie środkiem do osiągnięcia tego celu.

 

Poza predyspozycjami i możliwościami wykonawczymi uczniów w grę wchodzą także warunki bazowo-sprzętowe szkoły. Jeżeli np. szkoła nie ma żadnych możliwości nauczania pływania, to oczywiste, że uczniowie tej szkoły nie mają szans na zdobywanie odznaki „sprawnego pływaka”. Od inwencji nauczyciela i pomocy dyrekcji szkoły lub rodziców będzie zależało czy uda się wprowadzić jakieś „ zamienne „ formy umożliwiające zdobycie przez dziecko tej sprawności. Można np. „ zaliczyć „ tę sprawność dzieciom uczęszczający na zajęcia z pływania z inicjatywy rodziców.  

 

Rowerzysta

 

Propozycje prób sprawnościowych jazdy na rowerze.

Każdą próbę można wykonać na boisku szkolnym, na obszarze 30 x 10m. Potrzebne jest 8-16 (zależnie od klasy) stojaków, taśma miernicza, kreda, stoper – w  klasie III.

 

Klasa I

 

1.    Ruszanie z miejsca dowolnym sposobem.

2.    Jazda po prostej 20 m.

3.    Zawracanie wokół stojaka na obszarze o promieniu 3 m.

4.    Jazda slalomem miedzy 3 stojakami na odcinku 10 m.

5.    Zatrzymanie się w określonym miejscu (+/- 0,5m) - zejście z roweru.

6.    Przeprowadzenie roweru do miejsca rozpoczęcia próby.

 

Klasa II

 

1.    Ruszenie z miejsca dowolnym sposobem.

2.    Jazda po prostej 20 m z przejazdem w połowie dystansu przez bramkę szerokości 1m.

3.    Zawrócenie na obszarze o promieniu 3 m – wykonanie półtora koła wokół stojaka.

4.    Jazda slalomem między 5 stojakami a odcinku 10 m.

5.    Zatrzymanie się w określonym miejscu (+/- 0,5m).

6.    Wzięcie ringa w jedna rękę. Ruszenie na rowerze i dowiezienie ringa do miejsca rozpoczęcia próby.

 

Klasa III

 

1.    Ruszenie z miejsca dowolnym sposobem.

2.    Jazda na odcinku 5 m jak najwolniej – czas powyżej 5 sek. Zatrzymanie.

3.    Jazda po torze "8" (“ósemką”) z przejazdem 3 razy na środku przez bramkę szerokości 1 m. Zatrzymanie - zejście z roweru.

4.    Jazda "jak na hulajnodze" po prostej, na odcinku 10 m (dalsza noga na pedale roweru, noga bliższa do odpychania).  Przed stojakiem zwrotnym należy wsiąść na rower i zawrócić.

5.    Jazda slalomem między 5 stojakami  na odcinku 10 m.

6.    Nie zatrzymując się należy zabrać jedną ręką ze stojaka ringo i po przejechaniu z nim 5 m nałożyć je na kolejny stojak.

7.    Dalej jechać do miejsca rozpoczęcia próby i na jego wysokości zatrzymać się zsiadając z roweru w określonym miejscu (+/- 0,5 m).

 

Do każdego poziomu sprawności można dołączyć rysunek schematyczny przeprowadzanej próby.

Turysta

 

1.    Udokumentowany udział w imprezach turystycznych:  wycieczkach, rajdach pieszych, rowerowych, kajakowych, organizowanych przez nauczyciela, szkołę, organizacje młodzieżowe  (m.in. ZHP) i turystyczne (m.in. PTTK).

2.    Turystyczne i inne formy terenowe organizowane (systematycznie) ze współudziałem rodziców.

3.    Nabycie wiedzy o atrakcjach turystycznych swojego regionu i okolic.

4.    Podstawowe wiadomości z zakresu bezpieczeństwa w trakcie wycieczek, biwaków itd.

5.    Ogólna orientacja oznakowania tras turystycznych i posługiwania się mapą (z pomocą).

       

Gimnastyk

 

Klasa I.

A.  Akrobatyka –  próba o charakterze zwinnościowym (wykonanie na materacu)

1) z postawy przodem do materaca – podskok z półobrotem,

2) przysiad skulony i  przetoczenie na plecach – „kołyska”,

3) wyprost do postawy bez podparcia rękami

 

B.  Próba równowagi i zwinności na belce odwróconej ławeczki

1) przejście po belce ławeczki – z ramionami w bok i woreczkiem na głowie,

2) odłożenie przyboru i z dochwytem za belkę 3 przeskoki zawrotne  (odbicie ze śródstopia)

 

C. Ćwiczenie na drążku zaczepianym na drabinkach (ok. 120 cm) – próba siłowo-zwinnościowa

1) z postawy przodem do drążka – dochwyt oburącz i marsz stopami po drabince do zwisu leżąc o tułowiu wygiętym,

2) powrót do przysiadu zwieszonego i do postawy.

 

Klasa  II.

A) Akrobatyka – próba o charakterze zwinnościowym (wykonanie na materacu)

1) z postawy tyłem do materaca podskok z półobrotem

2) przysiad podparty i przewrót w przód do przysiadu podpartego – wyprost do postawy.

 

B)  Próba równowagi i zwinności na belce odwróconej ławeczki

1) z woreczkiem (kółkiem ringo) na głowie, przejście po belce „ krokiem bociana” z klaśnięciem pod kolanem i następnie wymachem  ramion w bok,

2) odłożenie przyboru i z dochwytem za belkę 4 przeskoki zawrotne (odbicie jak wyżej)

 

C) Ćwiczenie na drążku zaczepianym na drabinkach (ok.120 cm) – próba siłowo-zwinnościowa

1) z postawy wewnątrz drążka– tyłem do drabinek, z dochwytem za drążek wejście stopami (piętami) po szczeblach drabinki do podporu przodem,

2) zaznaczyć podpór przodem i odmyk w przód o nogach ugiętych do przysiadu zwieszonego – wyprost do postawy.

 

Klasa  III.

A) Akrobatyka

1) z postawy tyłem do materaca wyskok z półobrotem,

2) przez przysiad podparty przewrót w przód do postawy

 

B) Próba równowagi i zwinności na belce odwróconej ławeczki

1) przejście na czworakach po belce ławeczki,

2) i następnie w tempie 4 przeskoki zawrotne

 

C) Ćwiczenie na drążku zawieszanym na drabinkach (ok. 120 cm)

1) z postawy przed drążkiem i dochwytem oburącz

2) marsz stopami po drabince i odbiciem wymyk do podporu przodem

3) zeskok w tył do przysiadu

 

Tancerz

 

Odznakę tancerza może zdobyć uczeń, który wykazuje się w tej dziedzinie specjalną aktywnością:

1) tańczy w zespole (szkolnym, harcerskim, klubie tanecznym) i ma za sobą co najmniej dwa oficjalne występy,

2) brał udział w co najmniej dwóch, indywidualnych konkursach, turniejach tanecznych np. break-dance, hip-hop, disco, fanky itp. – organizowanych przez szkołę, klub taneczny lub jakąś jednostkę kulturalno-oświatową.

 

Saneczkarz

 

Propozycje prób sprawności saneczkarskiej na górce o długości 20-30 m, o spadku 10-20%, bez drzew i innych przeszkód stałych. Dzieci powinny jeździć w kaskach. Górka na czas prób powinna być zabezpieczona taśmami. Do zaznaczenia miejsc startu, mety, slalomu potrzeba tyczek,  pachołków, lub innych lekkich przedmiotów, które można bezpiecznie postawić, albo przytwierdzić do śniegu.

 

Klasa I

 

1.    Samodzielne wciągnięcie sanek pod górkę (około 20m).

2.    Zjazd na sankach z góry około 20 m, w pozycji siedzącej, po torze prostym z trafieniem w ustawiona na MECIE bramkę 2 m.

3.    Zjazd z góry około 10 m i zatrzymanie sanek na pochyłości, hamując piętami - jak najbliżej ustalonego miejsca  (do 2 m).

4.    Zjazd z góry od STARTU do METY z ominięciem stojącej na torze jazdy przeszkody w postaci kuli śniegu, lub pachołka.

 

Klasa II

 

1.    Samodzielne wciągnięcie sanek pod górkę (około 20  m).

2.    Zjazd na sankach z góry około 20 m, w pozycji leżącej na plecach (nogami w kierunku jazdy), po torze prostym z trafieniem w ustawiona bramkę 2 m.

3.    Zjazd na sankach z górki i zatrzymanie sanek gwałtownym skrętem w jedna stronę tzw. "skręt-stop" (można się nawet przy tym skręcie wywrócić – byle przerwać jazdę na wprost).

4.    Zjazd z górki od STARTU do METY, w pozycji siedzącej, po torze prostym, z pokonaniem przeszkody w postaci hopki o wysokości 10-15 cm (mała skocznia), nie powodując spadnięcia z sanek.

Klasa III

 

1.    Ciągnięcie sanek po terenie płaskim z kolegą siedzącym na sankach (około 20 m).

2.    Wepchnięcie sanek (trzymając je za tylna część) pod górkę około 20 m, po slalomie składającym się z 4 tyczek stojących co 3 m.

3.    Zjazd z górki, w pozycji siedzącej lub leżącej na brzuchu, albo na plecach, po slalomie złożonym z 3 tyczek i trafienie w światło bramki o szerokości 2 m i z zatrzymaniem sanek na przestrzeni 2 m.

4.    Zjazd z górki od STARTU do METY po torze prostym, w pozycji leżącej na brzuchu (głowa w kierunku jazdy), z pokonaniem przeszkody w postaci hopki o wysokości około 20-25cm (średnia skocznia).

 

Do każdego poziomu sprawności można dołączyć rysunek schematyczny przeprowadzanej próby.

                                

Piłkarz – koszykarz – piłkarz ręczny

 

 Klasa I

A)    Kozłowanie:

     -  kozłowanie piłką jednorącz lub oburącz w miejscu – min. 5 razy     

B)    Podania i chwyty:

     -  chwyt piłki oburącz - podanej z bliska od nauczyciela lub od partnera

     -  podanie piłki jednorącz lub oburącz do nauczyciela lub partnera – z odległości 2 m.

C) Rzuty:

     -  rzut piłką jednorącz lub oburącz z miejsca do celu ( bramka lub ściana) 

     oddalonego o 2 metry.

D) Zabawy i gry z piłką:

     -„ Piłka do kapitana”

 

Ocena wykonania w/w zadań w grze.

 

Klasa II

A)    Kozłowanie:

       -  kozłowanie piłką jednorącz lub oburącz w marszu do przodu na odcinku 3 m.

B) Podania i chwyty:

 -  chwyt piłki oburącz podaną od nauczyciela lub od partnera z odległości min. 2 m.        

       -  podanie (rzut) piłki do nauczyciela lub partnera w marszu z odległości

      min. 2 m.         

C) Rzuty:

        -  rzut piłką jednorącz lub oburącz z miejsca do celu (bramka lub ściana)

        z 3 m.

D) Zabawy i gry z piłką:

     - „ Dwa ognie”

 

Ocena w/w zadań w grze .

 

Klasa III         .

A)    Kozłowanie:

     -  kozłowanie piłką jednorącz lub naprzemianrącz w marszu na odcinku 5m.

B) Podania i chwyty:

- w marszu lub z biegu - chwyt piłki oburącz podanej od partnera,

- z marszu lub po koźle podanie piłkę jednorącz do partnera z odległości min. 2 m    

C) Rzuty:

- rzut piłką jednorącz do celu (bramki lub ściany),z marszu z odległości 4 m

D) Zabawy i gry z piłką:

- Gra „ Do 5 podań”; „Żywy kosz”,

 

Ocena w/w elementów w grze.

 

Lekkoatleta

 

Klasa I

A) Biegi:

     - biegi krótkie na dystansie 20 -25 m ze startu wysokiego, 

- biegi „wytrzymałościowe” – bieg wahadłowy na odcinku 10 m – z powtórką 10-12 razy

- biegi „sztafetowe” na odcinkach 20 – 30 m z dotknięciem partnera i z przekazywaniem przedmiotów np. kółka ringo,

    - bieg – marszobieg terenowy na dystansie 300 – 500 m    

 

B) Skoki:

    - skoki w dal z miejsca;  skoki w dal z rozbiegu 3-5 kroków,

- skoki „wzwyż” – ponad przeszkodami – skakanką, gazetą, poprzeczką (30 – 60 cm)

 

C) Rzuty:

- rzuty do celu i na odległość – woreczkami, piłeczkami; rzut piłeczką palantową z miejsca,

    - rzuty (pchnięcia sprzed klatki piersiowej) piłką lekarską 1 kg

 

Klasa II 

A) Biegi:

    - biegi krótkie na dystansie 30 - 50 m ze startu wysokiego,

- biegi „wytrzymałościowe” – bieg wahadłowy na odcinku 15- 20 m z powtórką 10-12 razy,

- biegi „sztafetowe” na odcinkach 30 – 50 m z dotknięciem partnera i z przekazywaniem przedmiotów np. kółka ringo,

    - bieg – marszobieg terenowy na dystansie 500 – 600 m

 

B) Skoki:

    - skoki w dal z miejsca; skoki w dal z rozbiegu 5-7 kroków,

- skoki „wzwyż” – ponad przeszkodami – skakanką, gazetą, poprzeczką (40 – 70 cm)

 

C) Rzuty:

- rzuty piłkami do celu i na odległość; rzut piłeczką palantową z rozbiegu 3-5 kroków,

    - rzut piłką lekarską 1 kg

 

 

Klasa III

A) Biegi:

    - biegi krótkie na dystansie 50-60 m ze startu niskiego,

- biegi „wytrzymałościowe” – biegi wahadłowe na odcinku 15-20 m z powtórką 15-20 razy,

    - biegi sztafetowe na odcinkach 60 – 100 m z przekazywaniem pałeczki sztafetowej

     - bieg – marszobieg terenowy na dystansie 800 – 1000 m

 

B) Skoki:

   - skoki w dal z miejsca, skok w dal z rozbiegu,

   - skoki „wzwyż” ponad przeszkodami (jak w kl. I-II) i ponad poprzeczką (50 – 80 cm)

 

C) Rzuty:

    - rzuty piłkami do celu i na odległość, rzut piłeczka palantową z krótkiego rozbiegu,

    - rzut piłką lekarską 1-2 kg

 

Uwaga:

1) biegi, skoki i rzuty powinny być wykonywane w rywalizacji „z samym sobą” – dążeniem do poprawy rezultatu, a także w rywalizacji ze współćwiczącymi,

2) warunkiem zdobycia odznaki „Lekkoatleta” jest start w zawodach – imprezach szkolnych, np. Igrzyskach Pierwszoklasisty, czy też międzyszkolnych, np. organizowanych przez Szkolny Związek Sportowy zawodach trójboju lekkoatletycznego i Zawodów Klas I - IV

 

 

Pływak – Wodniak

 

Pływak

 

I klasa

- oswojenie z wodą – „korek”, podnoszenie elementów z dna basenu (na płytkiej wodzie),

- „strzałka”  odepchnięciem nogami od ścianki basenu,

- pływanie (utrzymywanie się min. 3 min.) z „deską” – na piersiach i na plecach,

- skoki do wody na nogi,

- przepłynięcie dowolnym sposobem 10-15 m na grzbiecie,

- znajomość przyborów ułatwiających naukę pływania i zabezpieczających pływaka

          

II klasa

- przepłynięcie 25 m na plecach – kraulem,

- przepłynięcie 15 m dowolnym sposobem na piersiach – z zachowaniem rytmu oddechu,

- „skok” (praktycznie wsunięcie się) na główkę do wody ze skraju basenu,

- zanurkowanie i przepłynięcie +/- 3 m pod wodą,

- znajomość podstawowych zasad przygotowania się do zajęć z pływania

 

III klasa

- przepłynięcie 25 m na piersiach – żabką, z zachowaniem rytmu oddechu,

- wykonanie prostego nawrotu przy ścianie basenu

- przepłynięcie pod wodą min. 5 m

- skok  na główkę ze słupka startowego (zaliczyć można także ze skraju basenu)

- znajomość podstawowych zasad bezpieczeństwa podczas kąpieli,

- start w szkolnych (dziecięcych) zawodach pływackich.

 

Wodniak

- udokumentowana umiejętność przepłynięcia kajakiem średniego dystansu (1 – 2 km) na jeziorze, rzece;

- udokumentowane uczestnictwo w zajęciach żeglarskich – szkółka żeglarska, kurs, pływanie w charakterze członka załogi (min. 30 godzin)

- znajomość podstawowych zasad bezpieczeństwa na wodzie.

 

Zdajemy sobie sprawę, że zdobycie tej sprawności będzie w niektórych szkołach bardzo utrudnione, choćby ze względu na brak basenu w wielu miejscowościach. Uważamy jednak, że jest to jedna z ważniejszych umiejętności jakie powinno posiadać każde dziecko i namawiamy do wymyślenia sposobu, który umożliwiłby zdobycie tej sprawności. Spore możliwości stwarzają np. wycieczki nad otwarte akweny wodne oraz do coraz większej ilości aquaparków.

 

 

6. Metodyka i systematyka ćwiczeń przygotowawczych do opanowania

    zadań ruchowych prowadzących do zdobycia określonych znaczków

 

6.1. Metoda bezpośredniej celowości ruchu- dzieci lubią konkret

 

Zarówno w dydaktyce ogólnej jak i w dydaktyce wychowania fizycznego wymienia się cały szereg metod i w różnych układach klasyfikacyjnych. W niniejszym opracowaniu jedynie zaznaczymy niektóre z nich.

 

Warto zaznaczyć, że metody służą do rozwiązywania określonych problemów i należy dobierać metody do problemów, a nie odwrotnie.

 

Metoda bezpośredniej celowości ruchu jest jedną z bardziej racjonalnych metod jeśli idzie o zajęcia wychowania fizycznego w okresie wczesnoszkolnym. Twórcą tej metody jest polski nauczyciel okresu międzywojennego Romuald Czyżewski, który wyszedł z założenia, że dzieciom są obce pojęcia ruchu abstrakcyjnego, więc każde działanie ruchowe winno mieć bezpośredni i jasny dla dziecka cel. Świadomość dziecka, ze ćwiczy dla zdrowia, dla prawidłowego rozwoju i poprawnej postawy schodzi na dalszy plan. Tę świadomość ma nauczyciel angażując dziecko do ruchu i stawiając przed nim konkretne i naturalnie brzmiące zadania.

 

Charakterystyczne dla tej metody jest stosowanie różnorodnych przyborów: piłek, skakanek, lasek, woreczków, gazet, pustych opakowań po.. itp., z którymi należy coś zrobić: przenosić, podrzucać, rzucać, podawać, przeskakiwać, przeciągać itd.

 

Oprócz przyborów stosuje się także proste przyrządy jak m.in. ławeczki gimnastyczne i drabinki służące do wykonywania również jasnych dla dziecka zadań: np. wspinania się po drabinkach, przeskakiwania przez ławeczki, czworakowania czy ćwiczenia równowagi przechodząc po belce odwróconej ławeczki.

 

Swoistym „przyborem” może być także współćwiczący, z którym można się przeciągać, przepychać, mocować i oczywiście współzawodniczyć.

 

Powszechnie znane są także metody:

zadaniowo-usamodzielniająca  - stawianie zadań do wykonania, które uczniowie wykonują samodzielnie pod kontrolą nauczyciela – z zastosowaniem formuły: czy potrafisz?;  czy umiesz?; czy możesz?; czy podołasz?

 

naśladowcza  - wykonywanie zadań naśladując ruchy występujące w środowisku przyrodniczym i społecznym.

 

opowieści ruchowej – fabuła opowieści czy bajki ilustrowana ruchem.

 

 Metody fizycznego usprawniania, to odpowiednie sposoby postępowania zmierzające do potęgowania sprawności fizycznej –właściwości kondycyjnych:  siły, szybkości i wytrzymałości i koordynacyjnych: zwinności, zręczności, równowagi, a także gibkości.

 

Mając na względzie przede wszystkim rozwijanie sprawności i kształtowanie właściwej postawy ciała stosuje się metodę:powtórzeniową (np. przysiady, podskoki, „pompki”); ciągłą (np. biegi, jazda na rowerze); obwodową (stacyjną) (wykonywanie ćwiczeń przez jednego lub kilku ćwiczących na wyznaczonych „stacjach”); strumieniową (tory przeszkód).

 

6.2. Nauczanie nowych umiejętności

 

W nauczaniu nowych czynności ruchowych dzieci najlepiej zdaje egzamin metoda ćwiczeń przygotowawczych, w której istota zawiera się w postępowaniu: „od ogółu przez szczegół do ogółu”.  Ilustracją tego postępowania niechaj będzie np. nauczanie gry w koszykówkę. Zasadniczym (ogólnym) celem jest umiejętność gry w koszykówkę, ale do tego potrzebna jest umiejętność wykonywania rzutów, podań i kozłowań piłką, a w dalszej fazie współpracy z partnerami itd. Poszczególne składowe (szczegóły) tej gry stanowią  same w sobie „całościowe” akty ruchowe (rzut, chwyt, kozłowanie), których uczy się nie w trakcie „całościowej” gry, ale poprzez różnego rodzaju ćwiczenia przygotowawcze (na ogół w formie zadaniowo-zabawowej) – „poczta” (podawanie piłki w rzędach do partnera), wyścigi rzędów z kozłowaniem piłki, zabawa w „króla” (rzuty do kosza). „Żywy kosz” – to też sama w sobie „zamknięta” gra, ale tylko „szczegół” prowadzący do umiejętności gry w koszykówkę w pełni.

 

Podobnie postępuję się w trakcie nauczania pływania, jazdy na nartach czy na rowerze. Nowej, bardziej złożonej czynności ruchowej uczymy się na bazie opanowanych wcześniej prostszych umiejętności. „Zanim dziecko zacznie biega najpierw musi nauczyć się chodzić”!

 

Niezależnie od metody w trakcie nauczania nowych czynności ruchowych powinny być spełnione pewne podstawowe warunki:

 

1) nauczanie przeprowadza się w ułatwionych warunkach – najpierw „w zwolnionym tempie” dopiero później w normalnym tempie, na niższej wysokości, na mniejszym nachyleniu (narty), z pomocą, a później tylko z ochroną i na końcu samodzielnie itd.

 

2) najpierw wzbudzić zainteresowanie działaniem ruchowym, wywołać pozytywny stan emocjonalny i dopiero na tej bazie uczyć techniki ruchu,

 

3) przestrzegać „triady”:  od znanego do nieznanego –  od łatwego do trudnego – od prostego do złożonego.

 

4) nie zapominać o zasadzie indywidualizacji – „każdy uczy się w swoim tempie” .

 

 

6.3. Zasób ćwiczeń prowadzących do opanowania „właściwych” ćwiczeń na określoną  odznakę

 

We wrześniu 2010 roku na konferencji metodycznej poświęconej w całości programowi Sprawny Dolnoślązaczek organizatorzy przekażą nauczycielom biorącym udział w programie zeszyt zawierający zbiór ćwiczeń, które pomogą przygotować dziecko do zdobycia określonej sprawności.

 

Liczymy bardzo na pomoc i pomysły wszystkich nauczycieli; edukacji wczesnoszkolnej i wychowania fizycznego, którzy chcą zaangażować się w rozwijanie programu. Wasze pomysły ćwiczeń i zabaw przesyłajcie na adres : szs@online.pl.   

 

 

7. Efekty realizacji programu Sprawny Dolnoślązaczek

 

7.1. Wdrażanie do zdrowego stylu życia – kształtowanie nawyków (potrzeby)stałej aktywności fizycznej

 

Każdy okres życia ma swoje wymagania i potrzeby aktywności ruchowej. Natura stworzyła człowieka do ruchu, a potrzeby ruchowe występują w ciągu całego życia; jednak w poszczególnych jego okresach są niejednakowe i zmienne.

 

Obok rodziny, to szkoła, szczególnie w pierwszych latach nauki, ma zasadniczy wpływ na kształtowanie życiowo ważnych postaw i nawyków, a w tym także dbałości o zdrowie i sprawność fizyczną. Warto więc w możliwie jak najpełniej wykorzystać „złoty wiek rozwojowy” do kształtowana nawyków (chęci) do podejmowania wysiłku fizycznego, gdyż jest to najbardziej skutecznym czynnikiem przeciwdziałającym chorobom cywilizacyjnym i pomagającym w należytym wypełnianiu codziennych życiowych obowiązków.

 

Wchodząc w dorosłość gubimy dziecięcy i młodzieńczy zapał do ruchu, (co z biologicznego punktu widzenia jest w pełni zrozumiałe), jednakże chodzi o to, aby zapał ten zupełnie nie wygasł, ale był stale podtrzymywany. Szczególnie w tej materii w pełni sprawdza się przysłowie: „Czym skorupka za młodu nasiąknie….

 

Wdrożenie do zdrowego (sportowego) stylu życia to nic innego jak świadomość wartości jakie dla zdrowia fizycznego i psychicznego ma ruch. To czerpanie przyjemności ze sportowego wysiłku, to dobór przyjaciół z którymi aktywnie i z pożytkiem spędza się czas wolny, organizuje się wspólne zabawy i gry, wypady turystyczne itp.

 

W młodości aktywność ruchowa jest niezbędnym czynnikiem prawidłowego rozwoju organizmu, w dorosłości sprzyja podtrzymywaniu sił witalnych, a w okresie starzenia się skutecznie wyhamowuje procesy inwolucyjne.

 

7.2. Rozwijanie sprawności fizycznej i wzbogacanie umiejętności ruchowych fundamentem do uprawiania sportu, rekreacji i turystyki.

 

Indywidualne różnice w poziomie motoryczności wynikają z:

1) właściwości budowy ciała i funkcji poszczególnych układów (głównie ruchowego, a także  nerwowego i krążeniowo-oddechowego ),  

2) wrodzonych uzdolnień ruchowych,

3) stanu wyćwiczenia.

 

Jednostki charakteryzujące się prawidłową budową ciała, sprawnością funkcjonalną organizmu i szczególnymi uzdolnieniami motorycznymi mają szansę na osiągnięcie wysokich wyników sportowych – „zrobienie kariery sportowej”.

 

Najszersza grupa dzieci i młodzieży (środek rozkładu krzywej Gausa) ma szanse i możliwości  uprawiać sport na poziomie szkolnym, amatorskim, co na ogół określa się mianem rekreacji ruchowej. Rekreacja ruchowa otwiera zarówno przed dziećmi i młodzieżą, jak i przed dorosłymi szerokie możliwości czerpania radości z ruchu, utrzymywania na odpowiednim poziomie wydolności organizm i sprawności fizycznej,  spędzenia czasu wolnego na wolnym powietrzu, w towarzystwie przyjaciół; „Przyjaciele – są to po prostu ludzie grający w te same gry” – tak  twierdzi Eric Berne. Istnieje coś takiego jak „wspólnota boiska, basenu, kortu czy też szlaku turystycznego „.

 

„Perpetuum mobile”

 

Chcąc uprawiać sport, choćby  na poziomie amatorskim, i rekreację ruchową, to trzeba posiadać odpowiedni zasób umiejętności; umieć (nauczyć się): jeździć na rowerze,  pływać, wiosłować, żeglować, grać w piłkę (siatkówkę, koszykówkę, piłkę nożną, badminton, tenis itd.), a także potrafić gimnastykować się, poprawnie biegać, wspinać się w górach, czy też racjonalnie uprawiać różne formy turystyki.

 

Aby sprawnie wykonywać określone czynności ruchowe (sportowe, rekreacyjne, a także życiowe i zawodowe) niezbędna jest odpowiednia sprawność fizyczna – odpowiedni  poziom siły, szybkości, wytrzymałości, zwinności, zręczności, równowagi czy gibkości.  Sprawność fizyczna nie zjawia się sama z siebie, o nią trzeba zadbać – rozwijać siłę, wytrzymałość, poprawiać koordynacje ruchową itd., a to osiąga się poprzez ć w i c z e n i a, poprzez uprawianie „sportów”, ale nie tylko, bo również poprzez odpowiednio intensywne wysiłki w domu, w pracy, na działce ogrodowej itp.

 

Jest to swoiste perpetuum mobile – aby uprawiać sport, rekreacje ruchową czy turystykę trzeba dysponować odpowiednim poziomem sprawności fizycznej, a uprawiając sport …rozwija się sprawność – siłę, szybkość, wytrzymałość, zwinność i gibkość.

 

7.3. Trzymaj się prosto

 

Za podstawowe kryterium prawidłowej postawy ciała należy przyjąć optymalną sprawność i wydolność ustrojową, która warunkuje zdolność do pracy i życia. W dbałości o prawidłową postawę najważniejsze są odpowiednia działania profilaktyczne. Profilaktyka wad postawy ma ogromne znaczenie zarówno ze względu na kształtowanie harmonijnej i estetycznej sylwetki, jak i przeciwdziałanie powstawaniu i pogłębianiu się wad postawy.

 

Podstawowymi działaniami profilaktycznymi są:

1) Codzienna aktywność ruchowa – ćwiczenia w domu, na lekcjach wf, rekreacja ruchowa, uprawianie sportów i turystyki.

2) Wyrabianie nawyku prawidłowej postawy, przestrzeganie poprawnej postawy ciała we wszystkich codziennych czynnościach.

3) Dostosowanie sprzętów domowych i szkolnych do potrzeb i możliwości fizjologicznych kręgosłupa.

 

Pewien, niestety coraz większy, odsetek dzieci i młodzieży kwalifikowany jest na specjalistyczne zajęcia korekcyjno-kompensacyjne z uwagi na stwierdzone wady postawy.

 

Najistotniejszą przyczyną powstawania i pogłębiania się wad postawy jest brak ruchu lub niedostatecznie silne bodźce ruchowewzmacniające „gorset mięśniowy” warunkujący utrzymanie prawidłowej postawy.

 

Wniosek: jak najwięcej ruchu i odpowiednio intensywnych wysiłków wzmacniających muskulaturę oraz kształtowanie nawyku prawidłowej postawy.  

 

8. Podstawowe zasady higieny i bezpieczeństwa zajęć ruchowych

 

W obowiązującej podstawie programowej ważne miejsce zajmuje edukacja  zdrowotna, której celem jest kształtowanie u uczniów nawyku dbałości o zdrowie własne i innych oraz umiejętność tworzenia środowiska sprzyjającego zdrowiu.

 

W treściach nauczania I Etapu edukacyjnego w punkcie 10. Wychowanie fizyczne i edukacja zdrowotna, zamieszczony został dosyć szeroko rozbudowany  podpunkt:

 

 4) w zakresie bezpieczeństwa i edukacji zdrowotnej; uczeń kończący klasę III:

a) dba o higienę osobistą i czystość odzieży,

b) wie, jakie znaczenie dla zdrowia ma właściwe odżywianie się oraz aktywność fizyczna,

c) wie, że nie można samodzielnie zażywać leków i środków chemicznych  niezgodnie z przeznaczeniem,

d) dba o prawidłową postawę, np. siedząc w ławce, przy stole,

e) przestrzega zasad bezpieczeństwa zachowania się w trakcie zajęć ruchowych; posługuje się przyborami sportowymi zgodnie z ich przeznaczeniem, potrafi wybrać bezpieczne miejsce do zabaw i gier ruchowych; wie, do kogo zwrócić się o pomoc w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia.

 

Nic dodać, nic ująć, tylko konsekwentnie stosować powyższe zapisy w praktyce.

 

Należy przy tym mieć świadomość, że niejednokrotnie nawet najlepsza organizacja zajęć oraz sumienne przestrzeganie wszelkich zasad nie jest w stanie uchronić wychowanków od nieszczęśliwych wypadków. Zdarzają się trudne do przewidzenia sytuacje, np. przypadkowe zderzenia ćwiczących, czy też potknięcia lub upadki, które mogą powodować różne urazy. Należy zawsze dążyć do stworzenia jak najbezpieczniejszych warunków do ćwiczeń i likwidować do minimum sytuacje niebezpieczne.

 

W razie zaistnienia wypadku należy niezwłocznie zapewnić właściwą pomoc medyczną i zgłosić wypadek do dyrektora szkoły (placówki) oraz powiadomić rodziców (opiekunów) wychowanka.   

 

9. Współpraca ze środowiskiem rodzinnym i szkolnym

 

9.1. Współpraca z rodzicami

 

Rodziców na ogół  bardziej interesuje rozwój umysłowy dziecka, aniżeli rozwój fizyczny. Również szkolne programy nauczania ukierunkowane są przede wszystkim na wyposażenie uczniów w wiedzę i to nieraz kosztem rozwoju fizycznego. Dopiero gdy pojawiają się poważniejsze kłopoty zdrowotne rodzice wykazują większe zainteresowanie sprawami zdrowotnymi dziecka.

 

Dziecko rozpoczynające naukę szkolną poszerza swój świat poza ramy domu rodzinnego i najbliższego otoczenia. Pobyt w szkole poszerza jego socjalizację przez nowe kontakty i wzorce osobowe, skłania do porównań z rówieśnikami i naśladowania innych  (nie zawsze lepszych), tworzy nowe mody zachowań, uświadamia nowe potrzeby i uczy ich zaspokajania.

 

Nauczyciel obserwując zachowanie dziecka, jego predyspozycje psychofizyczne, interakcje w grupie może udzielić rodzicom wielu cennych wskazówek dotyczących możliwości rozwojowych dziecka;

 

- rodziców dzieci uzdolnionych ruchowo warto przekonać, aby zachęcili dziecko do uprawiania sportu w SKS, w UKS czy też we wskazanym klubie sportowym.

 

- rodzicom dzieci wymagających dodatkowych zabiegów kompensacyjno-korekcyjnych wskazać gdzie mogą uzyskać pomoc lekarską i gdzie pokierować dziecko na ćwiczenia kompensacyjno-korekcyjne.

 

- organizować „wywiadówki z wychowania fizycznego”w trakcie których można uświadomić rodzicom jakie wartości zdrowotne i wychowawcze przynosi systematyczna aktywność fizyczna dzieci. Udzielić wskazówek jakie powinni  podejmować działania aby zapewnić dzieciom odpowiednie warunki prawidłowego rozwoju fizycznego.

 

- zachęcić rodziców do współpracy ze szkołą, aby wspólnie zadbać o organizacje atrakcyjnych imprez sportowo-rekreacyjnych, turystycznych czy wyjazdów na zielone i białe szkoły.

 

9.2. Współpraca ze środowiskiem szkolnym

 

Współpraca z dyrekcją szkoły;

- zabiegać o stworzenie odpowiednich warunków do zajęć ruchowych – dostęp do obiektów sportowych (sal, boisk) oraz  niezbędnego sprzętu  (piłki, skakanki, woreczki itp.)

- zabiegać o wpisanie do ogólnego planu szkoły programu zdrowotnego, imprez sportowych, rekreacyjnych i turystycznych,

- dbać, aby dyrekcja szkoły zapewniła dzieciom należyte warunki higieniczno-sanitarne (umywalnie, sanitariaty)

 

Współpraca z gronem nauczycielskim i nauczycielami wychowania fizycznego w szczególności, którzy mogą (a nawet powinni) służyć fachową radą i pomocą.

 

 

10. Podstawowa fachowa literatura

 

1. Bielski J., (1966), Życie jest ruchem, Agencja Promo-Lider, Warszawa.

2. Bondarowicz M., S. Owczarek, (1997), Zabawy i gry ruchowe w gimnastyce korekcyjnej, WSiP, Warszawa.

3. Hannaford C., (1988), Zmyślne ruchy które doskonalą umysł. Podstawy kinezjologii  edukacyjnej, Medyk Sp. z o.o., Warszawa.

4. Internet – wiadomości dotyczące: zdrowia, wychowania fizycznego, sportu i rekreacji,a także edukacji – szczególnie wczesnoszkolnej.

5. Jachimska M., (opracowanie), (1994), Grupa bawi się i pracuje. Zbiór grupowych gier i ćwiczeń psychologicznych, UNUS, Wałbrzych.

6. Lider – miesięcznik dla nauczycieli wf – wyd. Szkolny Związek Sportowy i Instytut Kardiologii (dostępny też w Internecie)

7. Jezierski R.,  (2009), GIMNASTYKA – Zdrowie i sprawność, Arkot, Wrocław.

8. Podstawa programowa – Rozporządzenie MEN z dnia 23. 12. 2008 r. Dz.U. nr 4. 2009.

9. Trześniowski R., (1989) Gry i zabawy ruchowe, (wyd. 9 i następne), Sport i Turystyka,Warszawa.

10. Wlaźnik K., (1994), Przewodnik metodyczny dla nauczycieli. Klasy 1-3 wychowanie fizyczne, JUKA, Warszawa

 

Comments